Waalres Erfgoed: Venster op de gildes

De Canon van Waalre is een website die de rijke geschiedenis van ons dorp tot leven brengt: canonvannederland.nl/noord-brabant/waalre 

In de Middeleeuwen is er geen politie of brandweer. Dorpen moeten zichzelf beschermen. Daarom richten bewoners schuttersgildes op. Zij houden de wacht bij ‘Outer en Heerd’. Dat betekent ‘altaar en haard’, oftewel kerk en huis. Ze oefenen met hun wapens, zoals boog of geweer. Na afloop is er gezelligheid. 
Ze komen in actie bij brand of onrust en staan klaar voor mensen in nood. Bij een overlijden helpen ze bij de begrafenis. Arme weduwen en wezen krijgen hulp uit de gildekas. Daarmee zijn gildes een sociaal vangnet, lang vóór er verzekeringen bestaan. Gildes zorgen voor saamhorigheid met wedstrijden, feesten en optochten.
In Aalst en Waalre zijn ze vandaag de dag nog steeds aanwezig bij festiviteiten, met trommels en vaandels. Waalre-dorp heeft zelfs twee gildes: Het St. Willibrordusgilde (1329) en het St. Martinusgilde. Dat laatste gilde is in 1827 afgesplitst na een ruzie over de kermisdatum. Inmiddels hebben ze zich weer verzoend. Het Gildemonument is sinds 1992 het teken van deze verzoening. Aalst heeft één gilde, maar wel met twee schutspatronen: het St. Antonius- en St. Catharinagilde (1544).
Een terugkerend hoogtepunt is het Koningsschieten. Hierbij wordt een houten vogel van de schutsboom geschoten. Sinds 2023 schieten de koningen van de drie gildes voor de titel Koning der Koningen.
Wil je de gildes in actie zien? Op zondag 7 juni is de Kringgildedag in Maarheeze. Dan komen 52 gildes uit onze regio samen voor optochten en wedstrijden (zie gildemaarheeze.nl). In Heusden is van 11 april tot 25 oktober de tentoonstelling ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’ te zien in Museum Het Gouverneurshuis (zie nbfs.nl).

Voor het venster zoeken we nog foto’s en persoonlijke verhalen. Denk aan optochten of koningsschieten. Mail ons via canon.van.waalre@waalreserfgoed.nl